Amming og graviditet

Eg har ei datter på snart 2 år og er gravid med nestemann, som er forventa i juni ein gong. Det nesten alle automatisk går ut frå når dei får høyre dette er at eg ikkje lenger ammer Ungen. Men det gjer eg, vettu! Med alt slitet i starten skal eg iallfall ikkje vere den som bestemmer at det er slutt no, tenker den litt sta mammaen. Og med ein unge som synes pupp er ålreit så går det i grunnen av seg sjølv eit par gonger om dagen, og skulle mor føle for å ikkje vere heime på eit passande tidspunkt så går det bra det også.

Mange ser nok for seg at amming under graviditet ikkje går an rett og slett fordi amming er prevensjon. Eller så byrjer dei tvile på om amming faktisk fungerer som prevensjon. Her er det viktig å skille mellom, eh, pupp og mens, eller noko slikt.

LAM - laktasjons-amenorremetoden er den naturlege infertiliteten etter ein fødsel. Den skuldast at amming gjer at nivået av prolaktin forblir relativt høgt i kroppen, noko som ikkje berre gjer at mjølk blir produsert, men også at eggløysinga utsettast fordi utskillinga av follikel-stimulerande hormon (FSH) og GnRH blir hemma. Dermed får ein ikkje eggløysing. Korrekt brukt har metoden har ein sikkerheit på 98-99.5% - som faktisk er sikrare enn typisk bruk av både p-piller og minipiller.

Den høge sikkerheiten skuldast at metoden er enkel: hyppig fullamming. Den fungerer altså kun så lenge barnet blir fullamma, barnet må ikkje få noko anna utanom brystmjølk (ikkje vatn, MME, graut, og heller ikkje morsmjølk på flaske - pumping stimulerer dessverre ikkje prolaktinproduksjonen like bra), og amming må skje over heile døgnet inkludert om natta. Mor må heller ikkje ha hatt noko blødning utover renselsa etter fødselen. I tillegg er den ansett som trygg berre dei første 6 månadene etter fødselen. Dess lengre ein går utan menstruasjon, jo større sjansen er for at det skjer ei eggløysing før den.

Utan at eg veit det sikkert (det er jo også vanskeleg å finne ut) så vil eg tru at dei fleste som har brukt amming som prevensjon og blitt gravide har gjort det "feil" (eg har forøvrig samme fordom overfor folk som blir gravide når dei bruker hormonell prevensjon....). Typiske "feil" vil vere at barnet har sove gjennom éi natt (over 6 timar) - ergo ingen nattamming - eller at barnet har fått eitt måltid med flaske ein eller annan gong. Dette hugser ein gjerne ikkje når ein ein månad eller to etterpå finn ut at ein er gravid....på same måte som at ein insisterer på at minipillene alltid var tatt klokka 7:30 før ein dro på jobb. Unntatt den søndagen etter festen, då vart visst klokka nærare 18 før ein hugsa det....

(Eit viktig poeng her er også at effektiviteten av prevensjon målast på gruppenivå, ikkje individnivå. 99% sikker betyr ikkje at du som les dette har 1% sjanse for å bli gravid, men at dersom 1000 av mine lesarar bruker den så vil 10 av dei blir gravide av ein eller annan grunn, medan den beskytter dei andre 990 100%.)

Problemet med LAM er også at ein ikkje veit før etterpå at ein har hatt eggløysing. Heldigvis er det mange som får første mens etter fødselen utan å ha eggløysing først (særleg blant dei som får blødning før 6 månader har gått, og blødninga gir då eit hint om at det kan vere lurt å bruke noko anna for å hindre graviditet), og ganske mange får ikkje "funksjonell eggløysing" før etter fleire sykler. Men ved å bryte eitt av vilkåra for LAM som effektiv prevensjon éin gong kan ein altså få eggløysing sjølv om ein held fram å fullamme hyppig i tida etterpå - det er dessverre ikkje slik at ein kan seie "ups" og så prøve gjere det godt att etterpå.

Altså: bruker du amming som prevensjon etter fødselen, så vit kordan det fungerer, og sørg for at du gjer det på den måten. Gjer du ikkje det: bruk noko anna (gjerne kondom eller noko anna ikkje-hormonelt, sidan alle hormonelle preventiver kan påvirke mjølkeproduksjon og mjølkesmak).

LAM er ein svært viktig prevensjonsmetode i u-land, der det å ha godt opphald mellom graviditetar og fødsler er bra for mors helse, for barnas helse og for befolkningsutviklinga og alt knytta til det. Ved å fullamme vil kvinner få minst 15 månader mellom fødslane sine, og i praksis (for heile befolkninga under eitt) meir sidan effektiviteten gradvis går ned frå 99% etter 6 månader. Kvinner som ikkje ammer får ofte eggløysing 3-4 veker etter fødselen, og kan dermed blir gravide mykje raskare.

I mitt tilfelle vart eg altså gravid lenge etter at LAM er ein effektiv prevensjon, rundt 18 månader etter fødselen viss eg ikkje tel heilt feil. Eg amma då to-tre gonger om dagen, hadde fått att mensen og innimellom var det dagar der Ungen knappast ville ha bryst i det heile teke. Finn tre feil i forhald til korrekt bruk av LAM...:-)

Nokre har problem med å bli gravide, og opplever at amming for dei fungerer som effektiv prevensjon lenge etter 6 månader. Dette er innafor dei naturlege variasjonane, og dersom ein ynskjer blir gravid, men ikkje får det til så raskt som ein ynskjer så kan det vere lurt å kutte litt ned på amminga slik at det blir litt lengre opphald over døgnet.

Når ein først er gravid så har eg ikkje funne forsking som tyder på at amming auker risikoen for spontanabort i nokon del av svangerskapet. Kvinner som tidlegare har hatt fleire spontanabortar eller naturleg (ikkje igangsett) for-tidleg fødsel kan bli råda til å slutte å amme. Under utdrivinga av mjølk skillast det ut oxytocin, som blant anna får glatt muskulatur som musklane rundt mjølkekjertlane og livmora til å trekke seg saman (det gis kunstig dersom ein blør mykje etter fødselen). Hos dei fleste har ikkje dette noko tyding, men bidrar heller til "treninga" før fødselen (noko det same som kynnere, vil eg tru), mens hos nokre få kan det føre til at fødselen sett i gong. Dersom du ikkje har nokon slik "historikk", er det ingenting som tyder på at amming under svangerskapet er farleg. (Merk at åtvaringane i såfall ikkje berre gjeld amming, men også orgasmar, som gir livmorsamantrekkingar på same måte.)

Mot slutten av svangerskapet kan mange kjenne kynnere blant anna under amming, og dersom desse ikkje gir seg kort tid etter amminga så bør ein diskutere med jordmor om ein bør fortsette å amme. Stimulering av brystknoppane er eit kjerringråd mange bruker for å få i gang fødselen, og amming har den same effekten. Men korkje brystknopp-stimulering eller amming "virker" med mindre kroppen er på kanten til å vere fødeklar. I samråd med lege/jordmor kan ein del bli råda til å ikkje amme under graviditeten fordi dei har eit spesielt risikofullt svangerskap. Får du slike råd av helsepersonell så spør korfor, og følg for all del rådet. Men for friske gravide er det ingen grunn til å lytte til "råd" frå venninner og gravidforum om å kutte ut amming under graviditet.

Magni er ammehjelper og nerd frå Trondheim. Når ho ikkje jobber eller ammer eller mammer så går det meste av tida med til soving, politikk eller meir eller mindre sløvande surfing på internett. Rekkefølga varierer, akkurat no går det vel mest i soving.

Comments

[Anette Evenrud]

Godt skrevet, Magni:)

[Kristin]

Bra og oppklarende innlegg - likte også godt lenka til artikkelen om hormoner ifb m funksjonell eggløsning, nyttig for meg siden dette er noe jeg har gått og lurt på :-)

Lurer også på om noen har tips til hvordan jeg mest skånsomt kan kutte ned på nattpuppen - evt kutte ut helt? Har en 15-månedersbaby som ikke får søvnen sin om natta pga styr og mas med pupp gjerne flere ganger i timen, bytte fra den ene puppen til den andre osv, natta igjennom. Nå trenger vi begge søvnen vår mer enn melka om natta! Har ikke lyst til å slutte å samsove, da - og hvertfall ikke noe langvarig skriking eller femminutters metode... Hva gjør man egentlig??

Klem, Kristin

[Farida]

Svar til Kristin:

Føler med deg!!

Det jeg gjorde mtp nattavvenningen (ungen min fylte ett år og våknet opptil 5 ganger per natt for å få pupp og det passet seg ikke lenger pga jeg skulle begynne på jobb og kunne ikke være kjempetrøtt da), var at jeg begynte å tilby vann oftere (flaska lå ved siden av) hvis han våknet opp om natta FØR jeg evt ga pupp. Og på dagtid så sluttet jeg å gi han pupp ved dagsovingen. Slik at han ikke lenger skulle forbinde pupp med soving. Slet litt i begynnelsen men gikk seg til etter hvert. Fikk han også oppi hans egen seng som ligger rett ved siden av vår seng, så det jeg gjør nå er at jeg ammer han først, pusser så tennene hans, legger han i senga hans, gir han smokk (som han bare liker å tygge på pga tennene tror jeg), også holder jeg han i hånda og ligger stille ved siden av i senga mi, slik at han vet at jeg er der. Han gråt litt i begynnelsen (kanskje 1 min også tok jeg han opp og koste med han også la jeg han i senga hans igjen og sa at han må sove i sin egen seng og sa god natt). Merket at han sov bedre i sin egen seng! Nå sovner han som regel innen 10 min, og helt fra kl 20/21 - 06 i strekk, så tar jeg han oppi i min seng og ammer han så sover vi en time til sammen :)

Lykke til !!

[Kristin]

Tusen takk for svar og gode råd :-) Jeg startet opp med nattavvenning omtrent sånn som du beskrev at du hadde gjort, og det hele gikk så mye bedre enn jeg hadde fryktet. Hun sovner raskt selv uten puppen, og helt uten skriking - det hadde jeg ikke trodd! Nå våkner hun et par-tre ganger om natten og sovner av seg selv igjen med det samme, trenger bare en bekreftelse på at jeg er der. Og så sover vi begge sååå godt innimellom oppvåkningene :-D Det har ikke gått en uke siden vi begynte med dette, så jeg regner med at hun vil gå over til å sove hele natten om ikke alt for lenge.

Takk igjen!! :-) Kristin